Nova međunarodna istraga izazvala je burne reakcije širom Evrope nakon što je otkriveno da je vladajuća porodica Al Nahyan iz Ujedinjenih Arapskih Emirata kroz mrežu kompanija i farmi dobila više od 71 milion eura iz evropskih poljoprivrednih fondova.
Istragu su objavili britanski The Guardian, istraživački portal DeSmog te partnerski mediji iz Španije i Rumunije. Prema dostupnim podacima, subvencije su isplaćivane za poljoprivredna zemljišta i kompanije u Rumuniji, Španiji i Italiji, a većina proizvodnje završava na tržištima Zaljeva.
Najveći dio novca završio u Rumuniji
Posebnu pažnju izazvala je kompanija Agricost iz Rumunije, koja upravlja najvećim pojedinačnim poljoprivrednim kompleksom u Evropskoj uniji, površine oko 57.000 hektara. Samo tokom 2024. godine ova firma dobila je oko 10,5 miliona eura direktnih EU plaćanja.
Agricost je još 2018. godine kupila kompanija Al Dahra iz UAE-a, koja je povezana s porodicom Al Nahyan. Kasnije je dio vlasništva preuzeo i državni investicijski fond ADQ, kojim upravljaju bliski članovi emiratske kraljevske porodice.
Prema navodima istraživača, evropske subvencije korištene su za uzgoj lucerke, stočne hrane i drugih kultura koje se izvoze prema Emiratima kako bi se osigurala prehrambena sigurnost zemlje koja veliki dio hrane mora uvoziti zbog pustinjskih klimatskih uslova.
Kritike sistema evropskih poticaja
Otkriće je otvorilo novo pitanje — da li evropski poljoprivredni fondovi zaista pomažu malim farmerima ili najviše koristi imaju veliki agro-industrijski sistemi i strani investitori.
Austrijski zastupnik Zelenih u Evropskom parlamentu Thomas Waitz izjavio je da je riječ o “skandalu pred očima javnosti”, naglašavajući da ogromna većina evropskih farmera prima manje od 100.000 eura godišnje potpore.
Ekološke i poljoprivredne organizacije upozoravaju da sadašnji sistem Zajedničke poljoprivredne politike (CAP) favorizira velike vlasnike zemljišta jer se većina subvencija dodjeljuje prema veličini posjeda, a ne prema stvarnim potrebama farmera ili održivoj proizvodnji.
Evropska komisija najavljuje promjene
Zbog sve većih kritika Evropska komisija već razmatra reforme sistema poticaja za period nakon 2028. godine. Jedna od ideja jeste ograničavanje maksimalnog iznosa subvencija na 100.000 eura po farmi godišnje kako bi se spriječilo gomilanje ogromnih sredstava kod velikih agro-korporacija i investicijskih fondova.
Međutim, stručnjaci upozoravaju da je problem mnogo širi jer brojne kompanije koriste komplikovane vlasničke strukture preko povezanih firmi i fondova, što otežava potpunu transparentnost krajnjih korisnika evropskog novca.
Sve više istraga zbog zloupotreba fondova
Ovaj slučaj dolazi u trenutku kada evropski istražitelji već vode više istraga vezanih za moguće zloupotrebe poljoprivrednih fondova. Evropski ured javnog tužioca (EPPO) nedavno je pokrenuo istragu i u Hrvatskoj zbog sumnji na korupciju, falsifikovanje dokumentacije i zloupotrebu EU subvencija u poljoprivredi.
Slični problemi ranije su zabilježeni i u Grčkoj, gdje su pojedinci navodno lažno prijavljivali zemljište kako bi ostvarili milionske isplate iz evropskih fondova.
Pitanje koje ostaje otvoreno
Dok evropski farmeri protestuju zbog visokih troškova proizvodnje i jeftinog uvoza hrane, najnovija otkrića dodatno pojačavaju raspravu o tome kome zapravo služi sistem evropskih poljoprivrednih poticaja.
Kritičari tvrde da bez ozbiljnih reformi najveći dio novca i dalje završava kod velikih korporacija, investicionih fondova i milijarderskih porodica, dok mali proizvođači sve teže opstaju na tržištu.